Ashwagandha – działanie, dawkowanie, właściwości.

Ashwagandha nazywana także indyjskim żeń-szeniem, wiśnią zimową, śpioszynem lekarskim czy witanią ospałą, zyskuje od kilku lat coraz większą popularność, na fali zainteresowania medycyną ajurwedyjską. Ma ona bowiem szereg właściwości prozdrowotnych. Warto stosować ją w okresie większego napięcia nerwowego, stresu, zdenerwowania lub intensywnej nauki. W lecznictwie naturalnym od ponad 3000 lat wykorzystuje się nie tylko jej korzeń, ale również liście, kwiaty, owoce i ziarna. Co to jest ashwagandha, jakie ma właściwości, na co pomaga, kiedy i jak długo ją brać – wszystkie te informacje przybliżamy w poniższym artykule. 

POCHODZENIE ASHWAGANDHY

Ashwagandha, czyli witaina ospała lub żeń-szeń indyjski jest rośliną z rodziny psiankowatych, podobnie jak papryka, ziemniak czy pomidory. Ten niewielki, wiecznozielony krzew o wysokości sięgającej 1,5 m rośnie na terenie Indii, Afryki, w obrębie Morza Śródziemnego oraz na Bliskim Wschodzie. Ma on charakterystyczne korzenie – mięsiste i grube, o brązowo-białym kolorze.

SKŁAD ASHWAGANDHY

W żeń-szeniu indyjskim można znaleźć takie związki chemiczne jak:

        • witanolidy A i D oraz G,
        • alkaloidy – dwanaście związków, w tym m.in. izopeletyna oraz anaferyna,
        • sitoinozydy, m.in. IX i X,
        • fitosterole,
        • kumaryny,
        • związki z grupy glikowitanolidów, witanozydów i sitoinozydów.

Ashwagandha zawiera także aminokwasy, np. kwas asparginowy, prolinę, tyrozynę, alaninę, glicynę, kwas glutaminowy, cystynę i tryptofan oraz związki mineralne, m.in. żelazo.

WŁAŚCIWOŚCI ASHWAGANDHY

Witania ospała jest adaptogenem (czyli substancją, która ułatwia organizmowi przystosowanie się do niekorzystnych warunków środowiskowych) zwiększającym odporność na stres oraz inne czynniki zewnętrzne oraz pomagającym w utrzymaniu dobrego samopoczucia i zdrowia psychicznego, a także fizycznego. Ashwagandha polecana jest również osobom starszym, u których wpływa korzystnie na funkcje poznawcze, stres i funkcje psychologiczne. Mechanizm jej działania polega na blokowaniu receptorów dla kwasu gamma-aminomasłowego i modulacji receptorów dla serotoniny (5HT-1 i 5HT-2), co w efekcie daje uczucie zmniejszenia lęku i niepokoju.

Inne prozdrowotne właściwości ashwagandhy to wspieranie odporności, ochrona przed chorobami, spowolnienie procesów starzenia, wspieranie funkcji seksualnych i płodności, wzrost wydolności organizmu u osób intensywnie trenujących oraz zdolności regeneracji po chorobie. Ashwagandha może mieć także wpływ na obniżenie cukru we krwi, obniżanie ciśnienia i zwiększenie wydzielania hormonów tarczycy oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych stawów, a także stanów zapalnych.

Nieco gorzej udokumentowane działanie ashwagandhy ma polegać na łagodzeniu objawów:

        • zaburzeń dwubiegunowych,
        • zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych,
        • metabolicznego działania niepożądanego leków przeciwpsychotycznych,
        • zmęczenia u osób leczonym lekami przeciwnowotworowymi,
        • wysokiego cholesterolu,
        • niedoczynności tarczycy,
        • ADHD,
        • RZS,
        • choroby Parkinsona,
        • nowotworów (działanie antyproliferacyjne i antyangiogenezę).

Inne adaptogeny to żeń-szeń właściwy, żeń-szeń syberyjski czy różaniec górski, wykorzystywane od wieków w medycynie ajurwedyjskiej, nurcie medyczno-filozoficznym wywodzącym się z Indii. Określana jako „wiedza o życiu”, „sztuka życia” i „sztuka zdrowia” ajurweda ma na celu osiągnięcie jedności ducha, ciała i umysłu przez zharmonizowanie organizmu ludzkiego z naturą. Wykorzystuje się w niej naturalne metody leczenia i ziołolecznictwo, stosując takie rośliny jak ashwagandha, brahmi (bakopa), imbir, kurkuma czy gotu kola (wąkrotę azjatycką). Przygotowuje się z nich mieszanki ziołowe i napary, łącząc poszczególne rośliny, aby ich wpływ na zdrowie był jeszcze bardziej efektywny i kompleksowy.

 

ASHWAGANDHA A NOWOTWORY

Witanolidy znajdujące się w żeń-szeniu indyjskim, których głównym źródłem są liście oraz korzenie tej rośliny, mają działanie cytostatyczne, przeciwnowotworowe, antymitotyczne, przeciwbakteryjne i antyseptyczne. Z tego względu zaleca się spożywania preparatów z ashwagandhą z profilaktyce nowotworowej. Zaobserwowano także, że przyjmowanie wyciągu z ashwagandhy w trakcie poddawania się chemioterapii łagodzi jej skutki uboczne, poprawia samopoczucie i ogólną kondycję pacjenta, a także zmniejsza uczucie zmęczenia, dzięki zawartości substancji, które zatrzymują postępującą neutropenię powodującą deficyty białych krwinek w organizmie.

ASHWAGANDHA A CUKRZYCA

Witania ma działanie obniżające poziom glukozy we krwi, dlatego polecana jest również jako środek we wspieraniu osób borykających się z jedną z powszechniejszych chorób cywilizacyjnych, jaką jest cukrzyca.

ASHWAGANDHA A POZIOM CHOLESTEROLU

Ashwagandha pomaga w obniżeniu poziomu lipoprotein niskiej gęstości nazywanych „złym cholesterolem”, czyli cholesterolu LDL. Podnosi natomiast poziom HDL, czyli lipoprotein o wysokiej gęstości, które mają z kolei pozytywny wpływ na nasze zdrowie.

ŻEŃ-SZEŃ INDYJSKI A PŁODNOŚĆ I LIBIDO

Wśród działań ashwagandhy zaobserwowano także podwyższoną aktywność oraz ruchliwość plemników u mężczyzn spożywających preparaty z jej zawartością, dzięki czemu mają one większą zdolność zapłodnienia komórki jajowej. Zarówno u mężczyzn, jak i kobiet ashwagandha może również mieć pozytywny wpływ na libido.

ASHWAGANDHA A CHOROBY TARCZYCY

Ashwagandha odpowiada za zwiększone wydzielanie hormonów tarczycy, przez co polecana jest osobom zmagającym się z niedoczynnością tego gruczołu. Osoby cierpiące na tarczycę Hashimoto lub nadczynność powinny natomiast unikać suplementacji ashwagandhą lub stosować ją pod kontrolą lekarza i z umiarem.

ASHWAGANDHA A WYDOLNOŚĆ FIZYCZNA

Preparaty z ashwagandhą są również coraz częściej i chętniej stosowane przez sportowców. Mają one bowiem wpływ na zwiększenie tolerancji organizmu na wysiłek fizyczny, wytrzymałości na zmęczenie i przyspieszenie regeneracji tkanki mięśniowej po treningu. Ashwagandha uznawana jest także za naturalny stymulator testosteronu, przez co pomaga w zwiększaniu masy mięśniowej.

ŻEŃ-SZEŃ INDYJSKI A POPRAWA JAKOŚCI SNU I OBNIŻENIE STRESU

Witaina ma korzystne działanie w przypadku zaburzeń snu i bezsenności, przez co może być naturalną alternatywą dla środków nasennych, nie powodując jednocześnie skutków ubocznych, jak uzależnienie, ból głowy czy skórne reakcje alergiczne. Obniżenie przez ashwagandhę poziomu kortyzolu we krwi ma również wpływ na zmniejszenie efektów długotrwałego odczuwania stresu.

JAK SPOŻYWAĆ ASHWAGANDHĘ?

W tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej najczęściej wykorzystuje się korzeń ashwagandhy w formie suszonej i sproszkowanej, dodawany np. do gorącego mleka. W sprzedaży można obecnie znaleźć obecnie standaryzowane wyciągi z ashwagandhy dostępne w formie tabletek lub kapsułek – suplementów diety. Naturalny, sproszkowany surowiec lub herbatka z ashwagandhy może mieć zmienną ilość składników, przez co ich przyjmowanie nie da pożądanych efektów. Istotnym aspektem, który powinno się brać pod uwagę przy wyborze preparatu z ashwagandhą, jest standaryzacja jej ilości na zawartość witanolidów. Dobrze, aby ich zawartość przekraczała 2,5 procent.

Aby uzyskać korzyści z przyjmowania ashwagandhy, jak i w przypadku stosowania innych ziół oraz roślin, konieczna jest regularność. W przypadku ashwagandhy zalecane jest stosowanie jej przez ok. 6-8 tygodni, aby w pełni odczuć rezultaty, choć pierwsze korzystne zmiany, jak poprawa jakości snu, dostrzegalna jest już wcześniej. Po 8 tygodniach suplementacji zalecany jest jeden miesiąc przerwy i ponowny powrót do zażywania preparatu.

Ze względu na możliwość podrażnienia śluzówki żołądka, jakie może powodować ashwagandha, suplementy warto przyjmować zawsze po posiłku. Zalecane jest stosowanie ich 2 razy na dobę w następującej ilości:

        • 1-2 łyżeczki sproszkowanego korzenia lub liści ashwagandhy w postaci naparu
        • 300-500 gotowego standaryzowanego ekstraktu z ashwagandhy.

PRZECIWWSKAZANIA DO PRZYJMOWANIA ASHWAGANDHY

Przyjmowanie sproszkowanej rośliny w odpowiednich ilościach nie powinno powodować niepożądanych efektów, ale warto jednak zachować ostrożność w stosowaniu ashwagandhy w przypadkach takich jak:

        • schorzenia tarczycy – ze względu na wpływ związków zawartych w tej roślinie na funkcje dokrewne;
        • przy przyjmowaniu leków nasennych, antydepresantów i przeciwpadaczkowych – należy skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji;
        • przy problemach z ciśnieniem i cukrzycą zalecana jest częstsza kontrola ciśnienia i poziomu cukru z względu na efekt hipotensyjny i hipoglikemiczny, jaki wykazuje działanie ashwagandhy;
        • w przypadku problemów z wrzodami żołądka, ze względu na drażniące działanie ashwagandhy na błonę śluzową;
        • preparaty z ashwagandhą nie powinny być także stosowane u kobiet w ciąży, matek karmiących oraz dzieci.

SKUTKI UBOCZNE PRZYJMOWANIA PREPARATÓW Z ASHWAGANDHĄ

Wśród jedynych zgłoszonych skutków ubocznych przyjmowania preparatów z ashwagandhą znalazły się do tej pory:

      • przebarwienia skóry,
      • pieczenie i swędzenie skóry,
      • podrażnienia układu pokarmowego powodujące nudności.

Z tego też względu nie jest ona zalecana dla kobiet w ciąży, karmiących i u małych dzieci.

ASHWAGANDHA I SPOŻYWANIE ALKOHOLU

Do tej pory brak badań, które wskazywałyby na jakiekolwiek interakcje między spożywaniem alkoholu a stosowaniem preparatów z ashwagandhą. Warto jednak mieć na uwadze, że przyjmowanie suplementów może mieć wpływ na zmniejszenie lub zwiększenie podatności na działanie alkoholu w indywidualnych przypadkach. Dla własnego bezpieczeństwa lepiej unikać takiego połączenia.

CENY PREPARATÓW Z ASHWAGANDHĄ

Najbardziej popularne suplementy z ashwagandhą mają formę kapsułek, których cena w przypadku miesięcznej kuracji może wynosić ok. 20-50 zł. Będzie ona wyższa w przypadku produktów z certyfikatem ekologicznym i wegetariańskich – może sięgać nawet 90 zł za miesiąc kuracji.

Źródła:

Kucera Sarah, Ajurweda. Podręcznik dbania o siebie, wyd. Czarna Owca, 2021 r.
Chauhan Partap, Ajurweda. Jak dbać o siebie i być zdrowym, wyd. Virgo, 2014 r.
Nowicki Daniel, Ayurveda. Zdrowie i długowieczność, wyd. Kos, 2014 r.
Frawley David, Terapie ajurwedyjskie. Praktyczny przewodnik, wyd. A-Ajurweda, 2019

Add to cart